Nadiranje zvuka - uz predstavu Fantom Planinšak

         Hipnotički strastven autorski dvojac Damir Bartol Indoš i Tanja Vrvilo, uz značajnu izvođačku smirenost i glasovnu suverenost Vilima Matule u predstavi „Fantom Planinšak“, posvemašnja su suprotnost općenosti „Nečastivih“. Razodjenuti se možemo, naime, na mnogo načina koji nemaju veze sa slojevima odjeće koje nosimo. „Fantom Planinšak“ pravi je troglavi fantomski borac protiv svih vrsta zatvorenosti i ravnodušnosti, odnosno predstava o jedinstvenoj sablasti zagrebačkog atentatora Stjepana Planinšaka, skromnog studenta prava koji je 1912. godine pucao na bana Cuvaja, time ne samo poremetivši nedodirljivu političku tišinu zagrebačkog Markova trga (sjedišta Vlade), nego zatim na istom mjestu počinivši i samoubojstvo. Pred nama je, dakle, ukidanje države i samoukidanje u istoj gesti, operno promišljeno muziciranje u slavu pobunjenika, živa akustička izvedba koja polako progresira u himničnost slobodi anomalije, izvedena na Indoševim slavnim šahtofonima (posebno ozvučenom metalnom otpadu tehnološkog doba).

Filozofski gledano, predstava se bavi glasom koji više ne možemo čuti, ali i glasom koji je toliko jak da ga čujemo kao neku vrstu stalnog odjeka, kontinuirane ultrafrekvencije. Zbog toga na sceni nema hijerarhije zvukova. Buka se isprepleće s pjevanjem i različitim vrstama pojačanog verbalnog zaziva, biografski citati o Stjepanu Planinšaku miješaju se s popisom obaveznih predmeta koje valja slušati i položiti ako studirate pravo u austrougarskoj državi godine 1912. (čitava je programska knjižica složena kao studentski indeks), razlomljene riječi sudaraju se sa zvečanjem ritmički zaljuljanih cijevi, električna i akustična gitara prate bubnjanje po novoizrađenim instrumentima od lima, enigmatična priča o nestanku predmeta iz našeg doma i varljivosti činjenica udružena je sa šumovima mikrofona i megafona.
Rukom izrađeni predmeti ujedno su pojačivači i modulatori glasova, s time da zvuk tijekom predstave sve više dobiva kvalitetu fizičke prisutnosti u prostoru izvedbe. Zvuk priziva ne samo tijelo nekadašnjeg političkog terorista, nego i zonu eksperimentalne okupiranosti javnog prostora tijelima koja misle i pjevaju protiv uobičajene ušutkanosti i docilnosti.

Indoš, Vrvilo i Matula izvrsna su performerska trijada i prva linija operne gustoće rastvaranja kritičkih dimenzija zvučnosti, ali važno je spomenuti i Ivana Bilosnića Bica na gitari te Ninu Prišutu na basu. „Fantom Planinšak“ u tom je smislu do sad najcjelovitije djelo performativnog ciklusa o hrvatskim atentatorima, čija bi se zvukovna partitura mogla zabilježiti i izvoditi baš kao da je u pitanju kompozicijska bravura eksperimentalne glazbe. A opet, ono što ovoj izvedbi daje snagu sadržano je u opipljivom životnom i umjetničkom integritetu njezinih izvođača, u istoj mjeri nezamjenjivih i neponovljivih kao što je to bio i Stjepan Planinšak.

Nataša GOVEDIĆ